Gut Hastalığını Tanıyalım
Gut, çok eskiden beri bilinen ve ilk tanımlanan hastalıklardan birisidir. Gut latince gutta yani damla kelimesinden gelmektedir. Gutta ortaya çıkan temel metabolizma değişikliği vücutta toplam ürik asit miktarının artması şeklinde görülür. Normalde ürik asit sağlıklı kişilerin kanında çeşitli kimyasal işlemler sonucunda bir yıkım ürünü olarak bulunur. Ürik asitin fazlalığı ürik asitin yapım fazlalığından ya böbreklerden atımının az olmasından yada vücutta ürik aside dönüşen pürinlerin bazı yiyeceklerden fazla miktarda alınmasından kaynaklanır. Fazla miktardaki ürik asit eklemlerde kristaller oluşmasına neden olur buda gut ataklarına neden olur. Gut hastalığı erkeklerde kadınlara nispeten 20 kat daha fazla görülür.
Gut bazı eklemlerde ağrı, duyarlılık, kızarıklık, şişlik ve ani ısı artışı ile ani olarak gelişen bir hastalıktır. Şiddetli ataklar gösterebilir. Genellikle her atakta bir eklemi etkiler. Buda sıklıkla ayak baş parmağıdır. iyi tedavi edilemeyen hastalarda eklemlerde şekil bozukluğu ve fonksiyon kaybı gelişebilir.
Gut atakları şu nedenlerle gelişebilir:
Çok fazla alkol alımı, çok sıkı diyet yapmak ve açlık, bazı yiyeceklerin çok fazla tüketilmesi, aşırı yorgunluk, ani şiddetli bir hastalık geçirmek, cerrahi bir operasyon geçirmek(diş çekilmesi bile etkili olabilir), şiddetli depresyon, yaralanma, kemoterapi tedavisi, diüretik ilaç kullanımından kaynaklanabilir.
Gut hastalığı şişmanlık, diabet(şeker hastalığı), hipertansiyon, kolesterol yüksekliği ile yakından ilişkilidir. Gut tedavi edilmezse böbrek taşları oluşabilir. Şişmanlık gut hastalığıyla birlikte görülür. GUT'lu hastaların yüzde 50 sine varan bölümü aşırı kalorili beslenme alışkanlığı sonucu şişmanlamıştır. Kişilerin kiloları normal aralıklara çekildiğinde ürik asit metabolizmasıda olumlu şekilde etkilenir.
Gut hastalığının tedavisinde diyet tedavisi ve hayat tarzındaki olumlu değişiklikler her zaman ilaç tedavisinden önce gelmektedir. Çünkü alınan bu önlemler gutla birlikte görülen tansiyon, diabet, kardiovasküler hastalıkların önlenmesi ve geciktirilmesi açısından fayda sağlar.
Gut hastalığında diyet tedavisinin ilkeleri:
Gut hastasının perhizi düzenlenirken mutlaka hastanın kilosu kontrol altına alınacak şekilde kalori hesabı yapılmalıdır.
Pürinden zengin besinler mutlaka kısıtlanır. Et, balık, kümes hayvanları, sakatatlar gibi pürin içeren besinler özellikle atak dönemlerinde yenmemelidir.
Atak dönemi geçtiğinde ise günde 60 gr/gün verilmelidir. Pürinden kısıtlı diyette verilebilecek en iyi protein kaynağı süt, peynir, yumurtadır.
Diyette günlük alınan yağ miktarı sınırlandırılmalıdır. Çünkü yağ böbreklerden ürik asit atımını azaltır. Vücutta ürik asit miktarını arttırır. Günlük alınan toplam kalorinin yüzde 20-25 i yağdan sağlanacak şekilde bir düzenleme yapılmalıdır.
Beslenme planında yağ ve protein kısıtlı verildiğinden karbonhidrat miktarı arttırılarak kalori açığı kapatılmalıdır.
Sebze ve meyveler idrarı alkali yaptığından diyette daha çok kullanılmalıdır. Burada amaç idrar alkali yapılarak ürat kristallerinin erimeden çökmesi önlenir.
Alkol mutlaka yasaklanmalıdır. Çünkü alkol vücutta ürik asit miktarının artmasına neden olacağından mutlaka içilmemelidir.
Mutlaka bol sıvı tüketilmelidir. Günde en az 3 litre su mutlaka içilmelidir. Çünkü sıvı ürat kristallerinin böbrekle atılmasını kolaylaştırır.
Çay ve kahve vücutta pürin sentezini etkilemediğinden serbesttir.
Kilolu olan gut hastaları kısa surede hızlı kilolar vermemelidirler. Çünkü hızlı kilo kayıplarında da ürik asit miktarında artışlar gözlenebilir. Bu nedenle uzun sürede kilo kayıpları planlanmalıdır.
Kurufasulye, nohut, mercimek, bulgur bunlardan bir tanesi 60 gr'ı geçmeyecek şekilde;
Ispanak, bezelye, karnabahar ve mantar günde 200 gr'ı geçmeyecek şekilde tüketilmelidir miktar belirtilen yiyeceklerden sadece bir tanesi kullanılmalıdır. Diğer sebzeler istenildiği kadar tüketilebilir.