Çocuklarda Şişmanlığa Dikkat
Şişmanlık aşırı beslenmeden, hareketsiz bir yaşamdan ya da hormonal metabolik ve psikolojik sorunlardan kaynaklanabilen bir sağlık sorunudur.
Alınan kalori ile harcanan kalori arasındaki dengenin bozulması yani aldığımız kalorinin harcadığımız kaloriden fazla olması ve bunun yağ olarak depolanması şişmalığın en önemli nedenidir.
Şişmanlık kalp damar hastalıklarına, hipertansiyona, şeker hastalığına, solunum sistemi yetersizliğine, kanda yağ dengesinin bozulmasına, kalbi besleyen damarlarda tıkanıklığa yatkınlık oluşturarak kalp krizine, beyin damarlarının etkilenmesine yol açarak inmelere ve kısırlık, adet düzensizliği, tüylenme gibi birçok sağlık problemine davetiye çıkarır. Şişmanlık insanın sadece hayat kalitesini kötüleştirmekle kalmaz yaşam süresini de kısaltır.
Şişmanlık son yıllarda çocuklar ve gençler arasında da hızlı bir artış göstermektedir. Bu sebeple önceleri 40'lı yaşlardan sonra görülen Tip 2 Diabet ve kalp krizleri gibi obezite ile yakın ilişkisi bulunan hastalıkların görülme yaşı giderek azalmaktadır.
Çocuk Şişmanlığının En Önemli Nedenleri:
Sağlıksız yeme alışkanlıkları:
Aşırı miktarda besin tüketimi, yüksek kalorili ve yağlı yiyeceklerin tercih edilmesi, aç değilken, televizyon izlerken, kitap okurken, bilgisayar başında birşeyler yeme eğilimi. Çok fazla cips, çikolata, şekerleme, kuruyemiş tüketimi
Fiziksel aktivite azlığı:
Hareketsiz yaşam, egzersiz alışkanlığının olmayışı, çok uzun süreler televizyon izlemek, bilgisayar oyunları oynamak
Hormonal ve metabolik bazı hastalıklar:
Tiroid bezi tembelliği, böbrek üstü bezlerinin aşırı aktivitesi gibi
Psikolojik sorunlar:
Çocukta kişisel güven yetersizliği, depresyon gibi sorunlar. Anne babanın boşanması, aile bireylerinden birinin kaybı gibi ailesel problemler ve okulla ilgili bir takım sorunlar depresyonun tetikleyicisi olabilir.
Genetik etkenler:
Anne babadan birisinin ya da her ikisinin şişman olması, doğum kilosu fazlalığı, şişmanlığa zemin hazırlayan nedenlerdendir.
Çocuğun şişman olduğu kanıtlanırsa sırasıyla şu yollar izlenmelidir. İlk önce ailede şişmanlığın var olup olmadığı belirlenmelidir. Bu genetik faktörlerin değerlendirilmesinde yardımcı olacak ilk veridir. Bir çocuk endokrinoloğu tarafından çocuğun kemik yaşı, fizik muayenesi, kan tahlilleri, tiroid ve büyüme hormonları değerlendirilmelidir. Şişman çocuğun ve ailesinin beslenme uzmanı tarafından beslenme öyküleri değerlendirilmeli, çocuğun yemek yemeye bağlı şişmanlığının olup olmadığına karar verilmelidir.
Eğer çocukta hormon ve genetik sisteme bağlı görülen bir şişmanlık saptanmış ise tıbbi tedavisi ile birlikte sağlıklı beslenme tedavisi yapılmalıdır. Ya da çevresel yenek yeme davranışındaki dengesizliğe bağlı bir şişmanlık ise sağlıklı beslenme eğitimi ile birlikte uygun fiziksel aktivite ve davranış modifikasyonu ile bu durum kolaylıkla tedavi edilebilir. Tedavide başarı için aile bireylerinin de sağlıklı beslenme prensiplerine muhakkak uyması gerekmektedir.
Peki anne ve babalar ne yapmalı ???
Çocuklara kilo verdirirken besin kısıtlamalarından kaçının. Çünkü çocuklar büyüme ve gelişme çağında olduklarından sağlıksız yapılan klişe kilo verdirme programları istenmeyen sonuçlara neden olabilir, bundan dolayı diyetisyeninizden ve doktorunuzdan mutlaka yardım alın. Beslenme programının yanı sıra çocuğunuzun daha hareketli olmasına olanak sağlayın.
Yemek masasına birlikte oturarak çocuğunuzla yemek yemeye çaılışın, yemekte onunla konuşun sohbet edin
Çocuğun masada rahat olması için onun boyuna uygun sandalye, rahat kullanabilmesi için uygun boyutta çatal kaşık sağlayın.
Asla olumsuz onu kıracak cümleler kullanmayın. Senin az yemen lazım, kilo vermen gerekiyor gibi.
Yemeğinizi hızlı yemekten siz de kaçının, çocuğunuza örnek olun. Hızlı yemek tokluk hissi oluşmadan daha fazla besin alımına neden olur.
Çocuğunuza lokmalarını uzun süre ve iyice çiğnemesi gerektiğini, yavaş yemesinin faydalarını anlatın. Bilinçli bir anne baba olun.
Yemek sırasında televizyon izlemek gibi aktivitelerle ilgilenmeyin, çocuğunuzun da ilgilenmesine izin vermeyin.
Yemek porsiyonlarını küçültün.
Çocuğunuza tabağındaki yemeği bitirmesi konusunda ısrar etmeyin.
Besinleri ceza veya ödül olarak kullanmayın.
Yağ ve şeker oranı yüksek besinleri evinizde mümkün olduğunca bulundurmayın.
Fast-food besinleri azaltın. Haftada 1 yada 2 ile kısıtlayın.
Onları sık sık ve az az yemeye teşvik edin. Atıştırmalarda kurabiye yerine meyvelere, tuzlu ve yağlı cipsler yerine fındık kuru kayısı gibi faydalı besinlere yönlendirin. Yemek zamanlarını düzenli ve uygun saatlerde olmasını sağlayın. Öğünlerde masadan doyarak kalkmasını sağlayın böylece daha sonraki atıştırmaların önüne geçmiş olursunuz.
Yemek için yeterli zaman verilmeli ancak bu yarım saati geçmemelidir.
Ana ve ara öğünler iyi ayarlanmalı öğünler arası iki saati aşmamalıdır.
Çocuk besinler konusunda seçici davranıyorsa besinlerin farkli şekillerde verilmesi denenmelidir.
Çocuk uykuluyken beslenmemeli aşırı acıkarak sinirlenmesinin önüne geçilmelidir.
Çocuklar susuz bırakılmamalı yemek öncesinede ancak yemek öncesi çok su içmesi önlenmelidir.
Çocuğunuzu güne mutlaka kahvaltı ile başlatın. Kahvaltısına süt, yumurta, peynir, taze meyve ekleyin.
Ara öğünlerde küçük porsiyonlar şeklinde taze meyveler ya da evde hazırlayacağımız az şekerli kekler ya da sandviçler verilebilir.
Çocuğunuza besin tercihi yapma konusunda şans tanıyın.
Sofrada herkesin aynı yemekleri yemesini sağlayın.
Bütün aile fertlerinin katılabileceği fiziksel aktiviteler, egzersizler düzenleyin.
Çocuğunuzun ev işlerinde size yardımcı olmasına izin verin. Birlikte evinizi onun odasını temizleyin.
Çocuğunuzu mümkünse bir spor klubüne kaydettirin. Sevdiği bir spor dalına kanalize olmasına olanak sağlayın.
Televizyon ve bilgisayar başında geçirdiği saatleri azaltın.
Çocuğunuzun okulda da sağlıklı beslenmesini sağlayın. Çocuklar ev dışındaki vakitlerinin çoğunu okulda geçirdiklerinden okul kantinlerinden uzak durmaları konusunda telkinde bulunun. Çocuğunuzun yanına minik sandviçler, meyve, ayran süt gibi besinler vererek bu konuda destek olabilirsiniz.
Özellikle kız çocuklarında yaygın olarak görülen şişmanlik hissi ve buna bağlı gelişen yememe takıntısı gibi durumlara dikkat edin.
6-12 yaş grubu Çocuklar İçin Beslenme Örneği
Kahvaltı:
1 su bardağı süt - 1 yumurta - 2 dilim peynir - 5 zeytin - 1 tatlı kaşığı bal ya da reçel ya da pekmez - 2 dilim ekmek - Domates, salatalık
Ara Öğün:
1 orta boy meyve - 1 su bardağı süt
Öğle Yemeği:
4-5 yemek kaşığı sebze yemeği - 1 kase yoğurt - 2 köfte büyüklüğünde et - 2 dilim ekmek - Az yağlı salata
Ara öğün:
1 ince dilim kek ya sa sebzeli bir dilim börek - Ayran
Akşam yemeği:
1 kase çorba - 1 kase yoğurt - 1 tabak tavuk ve ya yağsız etle yapılmış sebze yemeği - Az yağlı salata - 1 dilim ekmek
Ara Öğün:
2 orta boy meyve - 10 adet fındık ya da badem